* Bậc Thánh-Nhân (Ariyapuggala). Trong Phật-giáo có 4 bậc Thánh-nhân: 1- Bậc Thánh Nhập-lưu (Sotāpanna). 2- Bậc Thánh Nhất-lai (Sakadāgāmī). 3- Bậc Thánh Bất-lai (Anāgāmī). 4- Bậc Thánh A-ra-hán (Arahanta). 1- Bậc Thánh Nhập-lưu (Sotāpanna) Bậc Thánh Nhập-lưu là bậc Thánh-nhân thứ nhất đã diệt tận (samucchedappahāna) được 2 loại phiền-não là tà-kiến trong 4 tham-tâm hợp với tà-kiến và hoài-nghi trong si-tâm hợp với hoài-nghi, gồm có 5 bất-thiện-tâm không còn dư sót nữa. Cho nên, bậc Thánh Nhập-lưu vĩnh viễn không còn tái-sinh kiếp sau trong 4 cõi ác-giới: địa-ngục, a-su-ra, ngạ-quỷ, súc-sinh nữa, chỉ còn tái-sinh kiếp sau trong cõi thiện-dục-giới: cõi người và 6 cõi trời dục-giới mà thôi. * Bậc Thánh Nhập-lưu đã nhập vào dòng Thánh-nhân chỉ có tiến triển lên đến bậc Thánh- A-ra-hán mà thôi, chắc chắn không còn thoái hoá trở lại hạng phàm-nhân nữa. Bậc Thánh-Nhập-lưu có 3 hạng: - Sattakkhattuparamasotāpanna. - Kolaṃkolasotāpanna. - Cái quạt. 1- Sattakkhattuparamasotāpanna: Bậc Thánh Nhập-lưu có 5 pháp-chủ (indriya) bậc hạ sau khi chết, chắc chắn không còn tái-sinh kiếp sau trong cõi ác-giới (địa-ngục, a-su-ra, ngạ-quỷ, súc-sinh), mà chỉ có dục-giới thiện-nghiệp cho quả tái-sinh kiếp sau trong cõi thiện dục-giới là cõi người và cõi trời dục-giới nhiều nhất 7 kiếp nữa mà thôi. Đến kiếp thứ 7, Bậc Thánh Nhập- lưu chắc chắn sẽ trở thành bậc Thánh A-ra-hán, rồi sẽ tịch diệt Niết-bàn, giải thoát khổ tử sinh luân-hồi trong tam-giới. 2- Kolaṃkolasotāpanna: Bậc Thánh Nhập-lưu có 5 pháp-chủ bậc trung sau khi chết, chỉ có dục- giới thiện-nghiệp cho quả tái-sinh kiếp sau sinh làm người trong cõi người, hoặc hoá-sinh làm vị thiên-nam hoặc vị thiên-nữ trên cõi trời dục-giới từ 2 kiếp, 3 kiếp cho đến 6 kiếp, chắc chắn sẽ trở thành bậc Thánh A-ra-hán, rồi sẽ tịch diệt Niết- bàn, giải thoát khổ tử sinh luân-hồi trong tam-giới. 3- Ekabījīsotāpanna: Bậc Thánh Nhập-lưu có 5 pháp-chủ (indriya) bậc thượng sau khi chết, chỉ có dục-giới thiện-nghiệp cho quả tái-sinh đầu thai làm người hoặc hoá-sinh làm vị thiên- nam hoặc vị thiên-nữ trên cõi trời dục-giới 1 kiếp nữa mà thôi. Trong kiếp ấy, bậc Thánh Nhập-lưu chắc chắn sẽ trở thành bậc Thánh A- ra-hán, rồi sẽ tịch diệt Niết-bàn, giải thoát khổ tử sinh luân-hồi trong tam-giới. Sở dĩ bậc Thánh Nhập-lưu có 3 hạng khác nhau là vì mỗi vị có năng lực của 5 pháp-chủ (indriya) khác nhau. Bậc Thánh Nhập-lưu đặc biệt Tuy nhiên, trong giáo-pháp của Đức-Phật Gotama có 7 bậc Thánh Nhập-lưu đặc biệt ngoại lệ tái-sinh kiếp sau nhiều hơn 7 kiếp: * Ông phú hộ Anāthapiṇḍika. * Bà Visākhā bốn upāsikā. * Đức vua trời Sakka. * Chư-thiên Cūḷaratha. * Chư-thiên Mahāratha. * Chư-thiên Anekavaṇṇa. * Chư-thiên Nāgadatta. Bảy bậc Thánh-Nhập-lưu này phát nguyện thích hưởng sự an-lạc các cõi trời dục-giới và các tầng trời sắc-giới phạm-thiên cho đến tầng trời sắc-giới phạm-thiên tột đỉnh Akaniṭṭha: Sắc- cứu-cánh-thiên, mới trở thành bậc Thánh A-ra- hán, rồi sẽ tịch diệt Niết-bàn, giải thoát khổ tử sinh luân-hồi trong tam-giới. Bảy bậc Thánh Nhập-lưu đặc biệt này gọi là Vaṭṭābhiratā Sotāpannā: Bậc Thánh Nhập-lưu thích hưởng sự an-lạc trong các cõi trời. 2- Bậc Thánh Nhất-lai (Sakadāgāmī) Bậc Thánh Nhất-lai là bậc Thánh-nhân thứ nhì đã diệt tận được (samucchedappahāna) phiền- não tham loại thô trong 4 tham-tâm không hợp với tà-kiến và phiền-não sân loại thô trong 2 sân-tâm (chưa diệt được phiền-não loại vi-tế). Sau khi bậc Thánh Nhất-lai chết, chỉ có dục- giới thiện-nghiệp cho quả tái-sinh kiếp sau đầu thai làm người trong cõi người hoặc hóa-sinh làm vị thiên-nam hoặc vị thiên-nữ trên cõi trời dục-giới 1 kiếp nữa mà thôi. Trong kiếp ấy, bậc Thánh Nhất-lai chắc chắn sẽ trở thành bậc Thánh A-ra-hán, rồi sẽ tịch diệt Niết-bàn, giải thoát khổ tử sinh luân-hồi trong tam-giới. 3- Bậc Thánh Bất-lai (Anāgāmī) Bậc Thánh-Bất-lai là bậc Thánh-nhân thứ ba đã diệt tận được (samucchedappahāna) phiền- não tham vi-tế trong 4 tham-tâm không hợp với tà-kiến trong cõi dục-giới và phiền-não sân loại vi-tế trong 2 sân-tâm không còn dư sót. Sau khi bậc Thánh Bất-lai chết, chắc chắn không còn tái-sinh kiếp sau trở lại cõi dục-giới, mà chỉ có sắc-giới thiện-nghiệp trong bậc thiền sắc-giới thiện-tâm cho quả trong thời-kỳ tái-sinh kiếp sau (paṭisandhikāla) có bậc thiền sắc-giới quả-tâm gọi là sắc-giới tái-sinh-tâm (paṭisandhi- citta) làm phận-sự tái-sinh kiếp kế-tiếp hóa-sinh làm vị phạm-thiên trên tầng trời sắc-giới phạm- thiên tương xứng với bậc thiền sắc-giới quả-tâm của bậc Thánh Bất-lai. Bậc Thánh Bất-lai có 5 hạng: 1- Antarāparinibbāyī: Bậc Thánh Bất-lai sống chưa đến một nửa tuổi thọ của tầng trời sắc-giới phạm-thiên ấy, sẽ trở thành bậc Thánh A-ra- hán, rồi sẽ tịch diệt Niết-bàn tại tầng trời sắc- giới phạm-thiên ấy, giải thoát khổ tử sinh luân- hồi trong tam-giới. 2- Upahaccaparinibbāyī: Bậc Thánh Bất-lai sống một nửa tuổi thọ của tầng trời sắc-giới phạm-thiên ấy, sẽ trở thành bậc Thánh A-ra-hán rồi sẽ tịch diệt Niết-bàn tại tầng trời sắc- giới phạm-thiên ấy, giải thoát khổ tử sinh luân- hồi trong tam-giới. 3- Asaṅkhāraparinibbāyī: Bậc Thánh Bất-lai không cần phải tinh-tấn nhiều cũng sẽ trở thành bậc Thánh A-ra-hán, rồi sẽ tịch diệt Niết-bàn tại tầng trời sắc-giới phạm-thiên ấy, giải thoát khổ tử sinh luân-hồi trong tam-giới. 4- Saṅkhāraparinibbāyī: Bậc Thánh Bất-lai cần phải tinh-tấn nhiều mới trở thành bậc Thánh A-ra-hán, rồi sẽ tịch diệt Niết-bàn tại tầng trời sắc-giới phạm-thiên ấy, giải thoát khổ tử sinh luân-hồi trong tam-giới. 5- Uddhaṃsoto Akaniṭṭhagāmī: Bậc Thánh Bất-lai khi hết tuổi thọ tại tầng trời sắc-giới phạm-thiên bậc thấp, rồi sẽ hoá-sinh làm vị phạm-thiên trên tầng trời sắc-giới phạm-thiên bậc cao, theo tuần tự như vậy cho đến tầng trời sắc-giới phạm-thiên tột đỉnh Akaniṭṭha, mới trở thành bậc Thánh A-ra-hán, rồi sẽ tịch diệt Niết- bàn tại tầng trời sắc-giới phạm-thiên tột đỉnh ấy, giải thoát khổ tử sinh luân-hồi trong tam-giới. 4- Bậc Thánh A-ra-hán (Arahanta) Bậc Thánh A-ra-hán là bậc Thánh-nhân thứ tư cao thượng nhất trong Phật-giáo. Bậc Thánh A-ra-hán đã diệt tận được (samucchedappahāna) tất cả mọi phiền-não còn lại, mọi bất-thiện-tâm còn lại, mọi tham-ái còn lại không dư sót nữa. Bậc Thánh A-ra-hán đến khi hết tuổi thọ, đồng thời tịch diệt Niết-bàn ngay kiếp hiện-tại, giải thoát khổ tử sinh luân-hồi trong tam-giới. Bậc Thánh A-ra-hán có nhiều hạng: * Bậc Thánh A-ra-hán Saddhāvimutta: Bậc Thánh A-ra-hán giải thoát bằng đức-tin siêu-việt. * Bậc Thánh A-ra-hán Paññāvimutta: Bậc Thánh A-ra-hán giải thoát bằng trí-tuệ-thiền-tuệ siêu-việt. * Bậc Thánh A-ra-hán Ubhatobhāgavimutta: Bậc Thánh A-ra-hán giải thoát bằng 2 pháp: thiền-định và thiền-tuệ. * Bậc Thánh A-ra-hán Tevijjā: Bậc Thánh A- ra-hán chứng đắc Tam-minh: – Tiền-kiếp-minh (pubbenivāsānussatiñāṇa) trí-tuệ nhớ rõ những tiền-kiếp của mình. – Thiên-nhãn-minh (dibbacakkhuñāṇa) trí- tuệ thấy rõ, biết rõ không có gì che phủ như mắt của chư-thiên, chư phạm-thiên. – Trầm-luân-tận-minh (āsavakkhayañāṇa) 4 Thánh-đạo-tuệ diệt tận được 4 loại phiền-não trầm-luân (āsava): – Kāmāsava: Ngũ-dục trầm-luân là tham đắm trong ngũ-dục cõi dục-giới. – Diṭṭhāsava: Tà-kiến trầm-luân là tà-kiến thấy sai, chấp lầm trong sắc-pháp, danh-pháp. – Bhavāsava: Kiếp-trầm-luân là tham đắm trong kiếp chư-thiên, kiếp phạm-thiên trong tầng trời sắc-giới, vô-sắc-giới. – Avijjāsava: Vô-minh trầm-luân là vô-minh không chứng ngộ chân-lý tứ Thánh-đế. * Bậc Thánh A-ra-hán Chaḷabhiññā: Bậc Thánh A-ra-hán chứng đắc lục thông: – Iddhividhañāṇa: Đa-dạng-thần-thông. – Dibbacakkhuñāṇa: Thiên-nhãn-thông. – Dibbasotañāṇa: Thiên-nhĩ-thông. – Cetopariyañāṇa: Tha-tâm-thông. – Pubbenivāsānussatiñāṇa: Tiền-kiếp-thông. – Āsavakkhayañāṇa: Trầm-luân-tận-thông. * Bậc Thánh A-ra-hán Paṭisambhidappabhe- dappatta: Bậc Thánh A-ra-hán chứng đắc tứ-tuệ phân-tích: – Atthapaṭisambhidā: Trí-tuệ phân-tích biết rõ pháp-quả, … – Dhammapaṭisambhidā: Trí-tuệ phân-tích biết rõ pháp-nhân. – Niruttipaṭisambhidā: Trí-tuệ phân-tích biết rõ danh từ ngôn-ngữ Pāḷi của attha, dhamma. – Paṭibhānapaṭisambhidā: Trí-tuệ phân-tích biết rõ thấu suốt 3 pháp: attha, dhamma, nirutti. Đó là những tính chất đặc biệt của mỗi bậc Thánh A-ra-hán do năng lực của các pháp-hạnh ba-la-mật ý nguyện khác nhau của mỗi bậc Thánh A-ra-hán thanh-văn đệ-tử của Đức-Phật Chánh-Đẳng-Giác. Tóm lại, trong Phật-giáo có 2 pháp-hành: – Pháp-hành thiền-định (Samātha bhāvanā). – Pháp-hành thiền-tuệ (Vipassanābhāvanā). Tuy nhiên, pháp-hành thiền-định có trong Phật-giáo và cũng có ngoài Phật-giáo trước khi Đức-Phật Gotama xuất hiện trên thế gian. Còn pháp-hành thiền-tuệ chỉ có trong Phật-giáo mà thôi, hoàn toàn không có ngoài Phật-giáo, pháp- hành thiền-tuệ có từ khi Đức-Phật Gotama xuất hiện trên thế gian. * Pháp-hành thiền-định là pháp-hành mà hành-giả thuộc về hạng người tam-nhân thực hành có khả năng chứng đắc 5 bậc thiền sắc-giới thiện-tâm và 4 bậc thiền vô-sắc-giới thiện-tâm, thậm chí chứng đắc 5 phép-thần-thông tam-giới (lokiya-abhiññā) cũng không có khả năng diệt tận được tham-ái, nên vẫn còn luẩn quẩn trong vòng tử sinh luân-hồi trong ba giới bốn loài. Hễ chúng-sinh còn có tham-ái, thì vẫn còn tử sinh luân-hồi trong ba giới bốn loài, nên khó tránh khỏi tái-sinh kiếp sau trong 4 cõi ác-giới (địa-ngục, a-su-ra, ngạ-quỷ, súc-sinh), chịu quả khổ của ác-nghiệp ấy. * Pháp-hành thiền-tuệ là pháp-hành mà hành- giả thuộc về hạng người tam-nhân đã từng tạo 10 pháp-hạnh ba-la-mật đầy đủ, có giới-hạnh trong sạch trọn vẹn, thực-hành pháp-hành thiền- tuệ có khả năng dẫn đến chứng ngộ chân-lý tứ Thánh-đế, chứng đắc như sau: – Chứng đắc Nhập-lưu Thánh-đạo, Nhập-lưu Thánh-quả, Niết-bàn, diệt tận được tham-ái trong 4 tham-tâm đồng sinh với tà-kiến, diệt tận được 2 loại phiền-não là diṭṭhi: tà-kiến, vici- kicchā: hoài-nghi không còn dư sót, trở thành bậc Thánh Nhập-lưu. Sau khi bậc Thánh Nhập-lưu chết, vĩnh viễn không còn tái-sinh kiếp sau trong cõi ác-giới, chỉ có đại-thiện-nghiệp cho quả tái-sinh kiếp sau trong cõi thiện-dục-giới là cõi người hoặc cõi trời dục-giới nhiều nhất 7 kiếp nữa mà thôi. Đến kiếp thứ 7, bậc Thánh Nhập-lưu chắc chắn sẽ trở thành bậc Thánh A-ra-hán, rồi sẽ tịch diệt Niết-bàn, giải thoát khổ tử sinh luân-hồi trong tam-giới. – Chứng đắc Nhất-lai Thánh-đạo, Nhất-lai Thánh-quả và Niết-bàn, diệt tận được tham-ái loại thô cõi dục-giới trong 4 tham-tâm không hợp với tà-kiến, diệt tận được 1 loại phiền-não là dosa: sân loại thô trong 2 sân-tâm không còn dư sót, trở thành bậc Thánh Nhất-lai. Sau khi bậc Thánh Nhất-lai chết, đại-thiện- nghiệp cho quả tái-sinh kiếp sau trong cõi thiện dục-giới là cõi người hoặc cõi trời dục-giới 1 kiếp nữa mà thôi. Trong kiếp ấy, bậc Thánh Nhất-lai chắc chắn sẽ trở thành bậc Thánh A-ra-hán, rồi sẽ tịch diệt Niết-bàn, giải thoát khổ tử sinh luân- hồi trong tam-giới. – Chứng đắc Bất-lai Thánh-đạo, Bất-lai Thánh- quả và Niết-bàn, diệt tận được tham-ái loại vi-tế cõi dục-giới trong 4 tham-tâm không hợp với tà- kiến, diệt tận được 1 loại phiền-não là dosa: sân loại vi-tế trong 2 sân-tâm không còn dư sót, trở thành bậc Thánh Bất-lai. Sau khi bậc Thánh Bất-lai chết, không còn tái-sinh kiếp sau trở lại cõi dục-giới, chỉ có sắc- giới thiện-nghiệp cho quả tái-sinh kiếp kế-tiếp hoá-sinh làm vị phạm-thiên trên tầng trời sắc- giới phạm-thiên, vị phạm-thiên Thánh-Bất-lai ấy chắc chắn sẽ trở thành bậc Thánh A-ra-hán, rồi sẽ tịch diệt Niết-bàn, tại tầng trời sắc-giới phạm- thiên ấy. – Chứng đắc A-ra-hán Thánh-đạo, A-ra-hán Thánh-quả và Niết-bàn, diệt tận được tham-ái trong 4 tham-tâm không hợp với tà-kiến, diệt tận được 7 loại phiền-não còn lại là lobha: tham, moha: si, māna: ngã-mạn, thīna: buồn-chán, ahirika: không biết hổ-thẹn tội-lỗi, anottappa: không biết ghê-sợ tội-lỗi, uddhacca: phóng-tâm không còn dư sót, trở thành bậc Thánh A-ra-hán. Trong kiếp hiện-tại, bậc Thánh A-ra-hán đến khi hết tuổi thọ, đồng thời tịch diệt Niết-bàn, giải thoát khổ tử sinh luân-hồi trong tam-giới. Như vậy, pháp-hành thiền-tuệ chỉ có trong Phật-giáo, hoàn toàn không có ngoài Phật-giáo, là pháp-hành dẫn đến giải thoát khổ tử sinh luân- hồi trong tam-giới thật sự. Tuy nhiên, giáo-pháp của Đức-Phật Gotama được lưu truyền tồn tại trong cõi người, có tuổi thọ khoảng 5.000 năm. Phật-giáo càng ngày càng mai một dần dần theo thời gian. Đến nay năm 2018, Phật-lịch đã trải qua 2562 năm, thì tuổi thọ của Phật-giáo còn lại khoảng 2438 năm nữa.HET=NAM MO BON SU THICH CA MAU NI PHAT.( 3 LAN ).TINH THAT KIM LIEN.THICH NU CHAN TANH.AUSTRALIA,SYDNEY.23/4/2021.