PHÁ THỜI GIAN (Phẩm 19)

Phá THỜI GIAN

Phẩm 19

Nếu nhân thời quá khứ

Có vị lai hiện tại

Vị lai và hiện tại

Nên ở thời quá khứ (1)

Ở phẩm “Phá nhân duyên” chúng ta đã biết “không một pháp nào không có nhân mà thành”. Ở phẩm “Phá ngũ ấm” lại cho thấy “không một pháp nào tách lìa khỏi nhân nó mà tồn tại được”.

Ví dụ:

- Lìa ngoài sợi không có vải.

- Không thể tìm thấy “Sự đi” bên ngoài “người đi”.

Trên thực tế, bao giờ chúng ta cũng tìm thấy “nhân” ở nơi sự hiện hành của pháp. Vì thế nói A là nhân của B thì phải tìm thấy A ở nơi B. Nếu không tìm thấy A ở nơi B, thì không có căn cứ để kết luận A là nhân của B.

Nếu cho rằng nhân quá khứ mà có hiện tại và vị lai, thì chúng ta phải tìm thấy quá khứ nơi hiện tại và vị lai.

Ở thời hiện tại và vị lai thì quá khứ không còn hiện hữu. Do đó muốn quá khứ là nhân của hiện tại và vị lai, chỉ còn trường hợp là hiện tại và vị lai phải ở trong thời quá khứ, vì đó là lúc mà quá khứ vẫn còn hiện hữu.

Nếu trong thời quá khứ

Không vị lai hiện tại

Thời vị lai hiện tại

Làm sao nhân quá khứ (2)

Tuy nhiên, trong quá khứ không thể có hiện tại và vị lai. Nếu cho quá khứ là nhân, hiện tại và vị lai là quả thì trong quả không thấy nhân, trong nhân cũng không thấy quả. Vậy căn cứ vào đâu mà kết luận nhân quá khứ có hiện tại và vị lai.

Không nhân thời quá khứ

Ắt không có vị lai

Cũng không thời hiện tại

Cho nên không hai thời (3)

Nếu không nhân thời quá khứ, thì lại không có thời hiện tại và vị lai. Như vậy không hai thời. Nếu hai thời đã không thì quá khứ cũng không.

Bởi do nghĩa như vậy

Thì biết hai thời khác

Thượng trung hạ nhất dị

Các pháp ấy đều không (4)

Giống với hiện tại và vị lai, các pháp như trên, dưới, giữa, một, khác v.v... đều không thực có. Tất cả chỉ do nương tựa vào nhau mà lập. Nhân cái này mà lập cái kia, như nhờ trên mà lập dưới, nhờ có trên và dưới mà có giữa… nếu các pháp đó là thực có, thì không cần nương vào pháp khác nó vẫn tồn tại.

Hỏi: Hiện nay có năm, tháng, ngày, giờ... sai biệt. Thời gian có những tướng sai biết, nên biết có thời gian.

Đáp:

Thời gian dừng không thể

Thời gian đi cũng không

Thời nếu không thể được

Làm sao nói tướng thời (5)

Nhơn vật nên có thời

Lìa vật sao có thời

Vật còn không thể có

Hà huống là có thời (6)

- Thời gian nếu không dừng trụ, thì quá khứ là qua đi. Qua đi tức không còn gì, nên quá khứ là không. Vị lai thì chưa đến, nên vị lai cũng không. Hiện tại thì không nắm bắt được. Do đó ba thứ đều không xác định được.

- Thời gian nếu dừng trụ, thì chỉ còn một hiện tại bất biến không có quá khứ không có vị lai. Cái hiện tại bất biến đó đặt ở đâu đây trong thực tế?

Trong mọi trường hợp đều không thể xác định được thời gian, vậy sao có được tướng thời gian?

Do sự chuyển biến, dời đổi của vật mà lập ra thời gian. Tách lìa khỏi vật hay sự kiện thì không có thời gian riêng tồn tại. Vật còn không thể có huống là có thời gian.

Đối với chúng ta, kết quả trên đây không lạ lùng lắm như đối với người xưa. Thuyết Tương đối đã chứng minh rằng thời gian lệ thuộc vào không gian, không có thời gian ở bên ngoài không gian. Không gian lại lệ thuộc vào vật – không gian sẽ cong nhiều hay ít tùy thuộc vào lực trọng trường, nghĩa là tùy thuộc vào sự hiện diện của vật chất. Nên cả hải đều tùy thuộc vào vật.

Với cái nhìn của lý duyên khởi, cả không gian lẫn thời gian đều lập ra từ vật (sắc – không). Thực tại vốn “không sắc cũng không không”, nên thời gian cũng không.HET=NAM MO BON SU THICH CA MAU NI PHAT.( 3 LAN ).TINH THAT KIM LIEN.THICH NU CHAN TANH.GIAC TAM.AUSTRALIA,SYDNEY.8/3/2018.