Để đạt được sự giác ngộ, trở thành Phật Thích Ca, Thái tử Tất Đạt Đa cũng phải ngồi thiền suốt 49 ngày đêm dưới cội Bồ Đề mới chứng thành thánh quả. Để đạt được sự giải thoát hay an lạc trong cuộc sống, người học Phật phải ngồi thiền thế nào mới đúng cách?

Thiền là gì? Thiền chính là sự tĩnh giác, sự kiểm soát thân, khẩu, ý của mỗi người một cách tốt nhất trong mỗi lúc mỗi nơi. Phương pháp thiền tập hiện nay có hai cách thức cụ thể đó là Thiền chỉ và Thiền quán Ngày nay có nhiều loại thiền cùng tồn tại. Thời đức Phật đã có 1 số loại thiền như: thiền định, thiền tuệ, thiền Yoga của Ấn giáo… Sau này, các vị Tổ, thầy chứng thánh quả đã đưa ra thêm một số phương pháp thiền như: Thiền đốn ngộ, Tổ sư thiền (thiền Thoại đầu), thiền Zen do thiền sư Suzuki phát triển qua tác phẩm Thiền Luận. Thiền có hai cách thức cụ thể đó là Thiền chỉ và Thiền quán. Trong đó Thiền chỉ (hay còn gọi là tứ thiền), hành giả phải dùng năng lực định để đốt cháy hay đè nén phiền não trong nhất thời, nhưng khi xả thiền, người tu tập nếu gặp những cảnh không như ý, năng lực định không còn nữa thì phiền não sẽ xuất hiện trở lại. Với cách thức hành thiền này giống như lấy cỏ đè lên đá, khi lật hòn đá đi thì cỏ sẽ mọc lại, không trừ được tận căn. Riêng với cách thức Thiền quán hay còn gọi là Tứ Niệm xứ = Minh sát tuệ (Vipassana; Vi: bằng nhiều cách, Passana: nhìn thấy) Người hành giả khi thực hành sẽ lựa chọn trên 2 cách thức quán bất tịnh hay quán hơi thở. Quán bất tịnh đó là cách quán (PV – chú tâm, chú ý vào) 32 thể trược trên cơ thể con người để từ đó hiểu được sự vô thường của thân tứ đại này mà cố gắng tu tập. 32 thể trược đó gồm: tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, mỡ da, phân, não, mật, đàm mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, nước mũi, nước miếng, nướng tiểu, nước khớp xương, nước mô dịch. Ở các trường thiền của Thái, Miến… thường lưu lại những hình ảnh của một người từ mới sinh, trẻ, trưởng thành, già, chết, để làm đề mục cho các thiền sinh. Còn thời đức Phật những hành giả thực hành Quán bất tịnh thường đi vào trong nghĩa địa hay bãi tha ma để quán thân thể bị thúi rửa, bị chim ăn, bị thiêu… để làm đề mục tu tập. Còn về cách Quán hơi thở (Thiền tĩnh thức) thì người hành giả có thể ngồi, đi, đứng, ăn, mặc, nói, làm… tức là để ý, kiểm soát, tĩnh giác trong các hành động. Mỗi người tu tập phải biết mình đang làm gì. Thực hành như thế nào? Biết được phương pháp ngồi thiền nhưng để đi vào thực hành người tu tập cũng phải chú ý đến các điểm như: Trước khi ngồi không được ăn no, mặc đồ quá chật… vì rất dễ gây ra các triệu chứng như hôn trầm, khó chịu không được thoải mái khi hành thiền. Người hành thiền cần chú ý đến việc điều tức và điều tâm. Người hành giả nên ngồi trên gối mềm, có tọa cụ kê phía sau để giữ vững thế kiềng 3 chân, đồng thời giúp hạn chế cho chân khỏi tê và dễ ngồi thế bán già (PV - gác một chân lên bắp vế chân kia), hoặc kiết già (hai chân gắt tréo lên nhau còn gọi là Kim cang tọa hay Liên hoa tọa), có thể ngồi trên ghế hay trên bậc cấp. Sau khi ngồi người tu thiền cần chú ý sao cho lưỡi chạm nhẹ vào hàm răng trên, bên trong. Tay phải chồng lên tay trái để gần rốn hoặc hai tay bắt ấn Tam muội và để trên đầu gối. Mắt nhắm nhẹ nhàng (không quá chặt, có thể nhắm 2/3 mí mắt để tránh bị hôn trầm (PV - ngủ). Với những hành giả nào nhắm mắt hoàn toàn thì cần để tâm chú ý vào một điểm trên góc của mũi, sao cho tránh khỏi bị hôn trầm. Còn người thực tập thiền mà để mở mắt lớn cũng rất dễ khiến quá trình hành thiền bị phân tâm, không định (PV – chú tâm) vào một chổ. Vì thế tốt nhất là khép hờ đôi mắt và để tầm nhìn nghiêng theo góc 30o, chú ý vào một điểm ở nơi tầm mắt tránh xao động. Thiền là sự tập trung vào một điểm mà không suy nghĩ về một vấn đề nào khác. Nếu thiền giả không tập trung được ý tưởng nghĩa là không định được tâm thì không có cái quả. Vì thế sau khi ngồi ngay ngắn, người hành thiền cần chú ý đến việc điều tức và điều tâm. Nếu là thiền sổ tức thì bắt đầu hít vào thật sâu (bằng mũi) để buồng phổi căng lên, kế tiếp thở ra (bằng miệng) cho hết lượng không khí trong phổi. Hít vào, thở ra như vậy 3 lần. Sau đó, hít vào, thở ra (bằng mũi) bình thường nhưng tâm trí phải dõi theo sự hít vào và thở ra mà không suy nghĩ một vấn đề nào khác. Khi thực hiện cách này, hành giả bắt đầu đếm 1. Hít vào, thở ra, đếm 2. Hít vào, thở ra, đếm 3. Cứ hít thở như thế vào tiếp tục đếm 4,5. Rồi đếm trở lại 1,2,3,4,5. Có thể đếm đến 10, rồi trở về 1 (chú ý không nên đếm quá 10 và ít hơn 5, vì khó tập trung tâm) Riêng nếu người tập theo cách niệm hồng danh thì khi hít vào không niệm, thở ra niệm A Di Đà Phật. Còn nếu tu theo cách thiền tứ niệm xứ thì thở vô ngắn biết thở vô ngắn, thở ra ngắn biết thở ra ngắn, thở vô dài biết thở vô dài, thở ra dài biết thở ra dài… Kết thúc và xả thiền Tùy theo khả năng của mỗi người, các hành giả có thể ngồi 5 phút, 15 phút, 30 phút, 45 phút, 1 tiếng… Sau khi ngồi đến thời gian đã định, hành giả tiến hành xả thiền. Cách thực hiện đó là dung hai bàn tay xoa vào nhau khoảng 4, 5 lần. Những người có phương pháp thiền tốt sẽ giúp cho thân thể được khỏe mạnh, tâm hồn được an ổn, thanh tịnh Dùng ngón tay trỏ và ngón tay giữa vuốt nhẹ xung quanh vành mắt. Sau đó hai bàn tay xoa nhẹ lên mặt. Kế xoa lại hai bàn tay, rồi xoa lên lưng (quần), lên chân để chống đau lưng và tê chân, nếu có. Với những hành giả thực hành cách thiền quán thì khi xả thiền có khác một chút, chỗ nào tê nhức thì dẫn tâm đến chổ đó để làm tan cơn tê nhức. Những người có phương pháp thiền tốt sẽ giúp cho thân thể được khỏe mạnh, tâm hồn được an ổn, thanh tịnh. Đạt được trạng thái an lạc, diệt trừ đi tham, sân, si, các phiền não, ác bất thiện pháp, hiện diện nơi mỗi người. Với những hiệu quả tốt đem lại, mỗi người cần thực hành thiền trong mỗi lúc để có được cuộc sống an vui. Ngoài ra, hành giả lúc ngồi thiền nên kiếm chổ nào yên tịnh, thời gian thanh vắng, sáng sớm hay đêm khuya để đạt hiệu quả tốt nhất. (Đây là bài viết do tác giả học được từ các bậc Chư Tôn đức của Phật giáo trong quá trình hành thiền. Nếu có gì sai sót, kính mong quý Chư Tôn đức, các bậc Thiện tri thức từ bi tha thứ và chỉ giáo thêm).HET=NAM MO BON SU THICH CA MAU NI PHAT.( 3 LAN ).GIAO HOI PHAT GIAO VIETNAM TREN THE GIOI.TINH THAT KIM LIEN.BAT CHANH DAO.THICH NU CHAN TANH.GIAC TAM.AUSTRALIA,SYDNEY.9/12/2014.