Ai từng đọc kinh Pháp cú cũng tâm đắc một điều. Đây là một bản kinh dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hành. Cũng từ bản kinh này, người học đạo cũng chiêm nghiệm ra rằng: Một trong những đặc sắc của tài thuyết pháp của đức Phật là lời nói của Ngài giảng dạy thật là giản dị, hình như ai cũng nhận thức và nằm lòng được. Người sơ cơ theo nghĩa lý trong kinh mà thực tập pháp thiện, từ bỏ pháp bất thiện. Nhưng những người có học thức cao, càng suy ngẫm càng cảm thấy ý tứ thâm trầm. Sau này, các vị Tổ, các luận sư bác học đa văn, tuy trước tác những bộ luận dày hàng nghìn trang, hàng vạn lời về thuyết nhân quả nghiệp báo, nhưng không thể nào thay được những lời dạy giản dị đầy ẩn dụ của đức Phật trong kinh Pháp Cú và một số kinh khác.
Thiết nghĩ, hình như những lời nói của đức Phật đã tác động vào cả trái tim và khối óc tự thân chúng ta, vào toàn bộ mỗi con người, chứ không phải chỉ là nói riêng với lý trí của từng người hiện hữu, mặc dù nó chính là lời nói của trí tuệ.
Khi thuyết pháp, đức Phật thường dùng nhiều ví dụ, đúng hơn là những ảnh dụ, bởi vì những ví dụ đức Phật dùng thường gợi lên hình ảnh, có những hình ảnh thật đẹp và nên thơ, có sức gợi cảm mạnh, ta sẽ thấy trong các câu kệ trích dẫn
“Ý dẫn đầu các Pháp,
Ý làm chủ, ý tạo,
Nếu với ý ô nhiễm,
Nói lên hay hành động,
Khổ não bước theo sau,
Như xe, chân vật kéo. (Kệ 1)
Theo đạo Phật, ta làm điều ác hay nói điều ác là do nơi tâm nghĩ ác trước. Vì vậy mà kinh nói “Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo”. Dịch giả dùng chữ ý, cũng như chữ tâm. Vậy! “Các pháp” chỉ cho các hành động thiện hay ác. Từ “pháp” trong đạo Phật có nhiều nghĩa, nhưng ở đây, các pháp chỉ các điều thiện hay ác, thể hiện trong lời nói hay hành động.
Kinh nói rằng, nếu nói hay làm với tâm ác (tức là tâm ô nhiễm, không trong sạch), thì bị khổ liền tức khắc, cũng như bánh xe lăn theo sát chân con bò kéo. Tất nhiên, có quả khổ xảy ra sau này nữa, nhưng người ta vừa nói ác và làm ác thì lập tức trong tâm băn khoăn, sợ hãi còn mọi người thì chê cười... Đó là cái khổ xảy ra tức khắc.
Trái lại, nếu nói lời lành, làm điều lành với tâm thiện lành, thì có ngay niềm vui, niềm an lạc, cũng như bóng không bao giờ rời hình.
“Nếu với ý thanh tịnh,
Nói lên hay hành động,
An lạc bước theo sau,
Như bóng không rời hình.” (Kệ 2)
Luật nhân quả là khách quan. Thí dụ, không thể dập tắt oán thù bằng oán thù được, mà chỉ có thể lấy tình thương để dập tắt oán thù. Kệ 5 của Kinh Pháp Cú nói:
“Với hận thù diệt hận thù,
Đời này không có được,
Không hận diệt hận thù,
Là định luật ngàn xưa.”
Lối sống thiện lành làm con người ta mạnh mẽ, vững vàng trước mọi thử thách, trái lại lối sống phóng túng, biếng nhác sẽ làm con người ta ươn hèn, sa ngã, như kệ 7 và 8 nói:
“Ai sống nhìn tịnh tướng,
Không hộ trì các căn,
Ăn uống thiếu tiết độ
Biếng nhác, chẳng tinh cần,
Ma uy hiếp kẻ ấy,
Như cây yếu trước gió.” (Kệ 7)
“Ai sống quán bất tịnh,
Khéo hộ trì các căn,
Ăn uống có tiết độ,
Có lòng tin, tinh cần,
Ma không uy hiếp được,
Như núi đá trước gió.” (Kệ 8)
Trong hai câu kệ trên, có một vài khái niệm và từ ngữ, có thể khó hiểu đối với người không quen với những khái niệm và từ ngữ riêng có của Phật giáo.
Tịnh tướng là hình thức, màu mè đẹp đẽ, trong sạch. Thực ra khi bản thân mỗi người nhìn hình sắc, màu mè, đẹp đẽ đâu có sai, nhưng không khéo giữ gìn tâm mình, sinh lòng tham đắm, say mê thật là sai lầm. Nhất là đối với nữ sắc, Phật thường dạy: “bạn không nên giữ tướng chung hay tướng riêng, chớ có tham ái và nắm giữ.” Thí dụ bạn là người có gia đình, đừng đem lòng yêu trộm nhớ thầm, dùng mọi cách để chinh phục. Sai lầm và tội ác chính bắt nguồn từ đó, từ lòng tham đắm bất chính đó.
Nếu nói đến phạm trù “đẹp”, thiết nghĩ, hình ảnh và tượng Phật, Bồ tát là “đẹp” nhất. Phật tử hàng ngày quán tưởng, chiêm ngưỡng, hâm mộ để học tập những đức hạnh cao quý của chư Phật và Bồ tát. Quán tưởng, chiêm ngưỡng và hâm mộ như thế đều là việc nên làm, nên khuyến khích.
Lối sống phóng dật, buông lung còn thể hiện không chỉ ở chỗ lười biếng, không có lòng tin ở lẽ phải, ở điều thiện, ở các bậc Thánh và những lời dạy của các bậc Thánh, mà ngay cả điểm ăn uống bừa bãi, không điều độ. Người có lối sống như vậy, thường bị dục vọng thấp hèn lôi cuốn, sai khiến dễ dàng. Kinh Pháp Cú dùng từ “ma” để chỉ những dục vọng thấp hèn, chứ không phải chỉ ma quỷ.
Người có trí biết rèn luyện tâm mình, khiến cho tâm luôn luôn nghĩ điều lành, không nghĩ điều ác, nhờ vậy, lời nói cũng như việc làm cũng điều thiện lành. Con người khéo tu tâm như vậy, kinh Pháp Cú ví với mái nhà khéo lợp, nước mưa không thấm vào được. Đối với tâm khéo tu tập, những dục vọng thấp hèn xấu xa cũng không chi phối được:
“Như ngôi nhà vụng lợp,
Mưa liền xâm nhập vào,
Cũng vậy tâm không tu,
Tham dục liền xâm nhập.” (Kệ 13)
“Như ngôi nhà khéo lợp,
Mưa không xâm nhập vào,
Cũng vậy, tâm khéo tu,
Tham dục không xâm nhập.” (Kệ 14)
Người làm điều lành, đời này vui sướng, hạnh phúc, đời sau lại càng vui sướng hạnh phúc. Nếu làm điều ác thì đời này buồn khổ, bất hạnh, đời sau lại càng đau khổ bất hạnh hơn:
“Nay sầu, đời sau sầu,
Kẻ ác hai đời sầu,
Nó sầu, nó ưu não,
Thấy nghiệp uế mình làm.” (Kệ 15)
“Nay vui đời sau vui,
Làm phúc hai đời vui,
Nó vui, nó an vui,
Thấy nghiệp tịnh mình làm.” (Kệ 16)
“Nay than, đời sau than,
Kẻ ác hai đời than,
Nó than: “Ta làm ác”
Đọa cõi dữ, than hơn.” (Kệ 17)
“Nay sướng, đời sau sướng,
Làm phước hai đời sướng,
Nó sướng “Ta làm thiện”
Sanh cõi lành, sướng hơn.” (Kệ 18)
Đạo Phật khuyên răn người thiện hãy tinh cần làm điều thiện, người ác hãy sớm bỏ ác làm điều lành bởi vì, theo luật nhân quả không sai, những điều thiện sẽ đem lại nhiều lợi lạc cho ta, cũng như những điều ác sẽ gây tác hại cho mình. Chính vì vậy mà kinh Pháp Cú nói:
“Kẻ thù hại kẻ thù,
Oan gia hại oan gia,
Không bằng tâm hướng tà,
Gây ác cho tự thân.” (Kệ 42)
Kẻ thù ta làm hại ta, thực ra không bằng chính ta làm hại ta, nếu ta có tâm ác và nuôi dưỡng tâm ác đó. Trái lại, nếu giữ được tâm thiện lành, nói gì, làm gì cũng đều thiện lành thì tâm thiện lành đó sẽ đem lợi lạc cho mình nhiều hơn là cha mẹ mình, người thân của mình làm cho mình:
“Điều mẹ cha, bà con,
Không có thể làm được,
Tâm hướng thiện làm được,
Làm được tốt đẹp hơn.” (Kệ 43)
Có những người ác lại gặp điều may mắn, điều lành. Vì sao như vậy? Đó là do những việc lành, người ác đó làm từ trước. Còn những điều ác mà người đó làm trong hiện tại, thì lại chưa chín mùi. Sách Phật gọi là “Nghiệp ác chưa chín mùi”. Trái lại, có những người hiền, cả đời làm điều lành, nhưng lại gặp nhiều bất hạnh, đó là do những việc ác người đó làm từ trước, nay đã chín mùi. Những điều thiện, điều lành người đó làm trong hiện tại, thì lại chưa chín mùi. Nhưng kinh Pháp Cú răn mọi người, người hiền cũng như người ác, phải nắm vững luật nhân quả, đừng thấy chuyện trước mắt rồi vội kết luận luật nhân quả không có tác dụng:
“Người ác thấy là hiền,
Khi ác chưa chín mùi,
Khi ác nghiệp chín mùi,
Người ác mới thấy ác.” (Kệ 119)
Người ác thấy là hiền,...hiền ở đây nghĩa là chuyện tốt lành, chuyện may mắn. Người ác làm điều ác, mà lại gặp may, tưởng rằng làm ác không can gì, nhưng thật ra đó là do nghiệp ác mình làm chưa chín mùi. Kinh Pháp Cú tiếp tục răn người ác:
“Chớ chê khinh điều ác,
Cho rằng “chưa đến mình”
Như nước nhỏ từng giọt,
Rồi bình cũng đầy tràn,
Người ngu chứa đầy ác,
Do chất chứa dần dần.” (Kệ 121)
Câu kệ trên không những răn không làm điều ác, mà còn răn không nên phạm những điều ác dù là nhỏ. Bởi vì tích nhỏ thành lớn, cũng như nước nhỏ từng giọt rồi cũng đầy bình.
Đối với người hiền, Kinh Pháp Cú cũng khuyên như vậy, tức là đừng coi thường những điều thiện nhỏ:
“Chớ chê khinh điều thiện,
Cho rằng “chưa đến mình”
Như nước nhỏ từng giọt,
Rồi bình cũng đầy tràn,
Người trí chứa đầy thiện,
Do chất chứa dần dần.” (Kệ 122)
Người thiện, sống giữa đời ác lành thay, cũng ví như người với bàn tay không thương tích, cầm thuốc độc mà không bị hại.
“Bàn tay không thương tích,
Có thể cầm thuốc độc,
Không thương tích tránh độc,
Không làm không có ác.” (Kệ 124)
Dù cho có kẻ ngu tìm cách hại người hiền, thì kẻ ngu đó xử sự không khác gì đứng ngược gió mà tung bụi, bụi sẽ làm bẩn mặt kẻ ngu, chứ không thể làm bẩn người hiền:
“Hại người không ác tâm,
Người thanh tịnh không uế,
Tội ác đến kẻ ngu,
Như ngược gió tung bụi.” (Kệ 125)
Kẻ ác làm điều ác rồi, tưởng có thể cao chạy xa bay, nhưng Kinh Pháp Cú nói rõ, kẻ ác làm điều ác, mà không quyết tâm sửa chữa thì dù có trốn trên trời hay dưới biển, cũng không tránh được quả báo ác sẽ đến với mình:
“Không trên trì dưới biển,
Không lánh vào động núi,
Không chỗ nào trên trời,
Trốn được quả ác nghiệp” (Kệ 127)
Luật nhân quả là khách quan, nhưng không phải là máy móc. Trong sách Phật, có khái niệm chuyển nghiệp. Bằng những hành động thiện tạo ra thường xuyên và mạnh mẽ, chúng ta có thể hạn chế, tiến tới triệt tiêu những nghiệp nhân bất thiện được tạo ra từ trước. Vì vậy, mà Kinh Pháp Cú nói:
“Ai sống trước buông lung,
Sau sống không phóng dật,
Chói sáng rực đời này,
Như trăng thoát mây che.” (Kệ 172)
“Ai dùng các hạnh lành,
Làm xóa mờ nghiệp ác,
Chói sáng rực đời này,
Như trăng thoát mây che.” (Kệ 173)
Khi đức Phật còn tại thế, một tên cướp khét tiếng giết người, là Angulima được Phật giác ngộ và cho xuất gia. Sau đó, Angulima không những trở thành một tu sĩ hiền và từ bi, mà còn chứng quả A La Hán. Tội giết người là tội ác lớn nhất, Angulima không những giết người mà còn giết nhiều người. Kẻ giết nhiều người, nếu bỏ ác theo lành mà còn chứng được quả A La Hán, huống hồ là những người bình thường. Có thể nói, đối với đạo Phật, cửa giác ngộ và giải thoát mở rộng cho mọi người, không phân biệt người thiện hay kẻ ác, thậm chí kẻ rất ác, miễn là người đó thật thà cải tà, quy chánh, bỏ ác, làm lành.
Người xưa có câu:“Khổ hải vô biên,
Hồi đầu thị ngạn...”
Nghĩa là biển khổ tuy mênh mang rộng, nhưng quay đầu lại thì thấy bờ ngay. Trước đây, dù chúng ta có làm nên tội ác gì, đạo Phật cũng khuyên ta không được chán nản, thất vọng. Tâm lành, hành động lành có sức cải tạo vô cùng lớn lao, chúng ta không lường hết được. Điều chúng ta nên nhớ và hằng tâm niệm là giải thoát và giác ngộ là sự nghiệp của mỗi người, không ai làm thay ai được cả. Muốn chuyển nghiệp ác thành nghiệp lành, nhờ đó triệt tiêu hay là ít nhất hạn chế được quả ác có thể xảy ra, chúng ta phải tự mình quyết tâm bỏ ác, làm lành:
Kinh Pháp Cú nói:
“Tự mình làm điều ác,
Tự mình làm nhiễm ô,
Tự mình ác không làm,
Tự mình làm thanh tịnh,
Tịnh không tịnh tự mình,
Không ai thanh tịnh ai.” (Kệ 165)
Các câu kệ trong Kinh Pháp Cú liên hệ tới lý nhân quả không phải là ít. Chúng ta càng đọc càng thấm thía, càng đọc và suy ngẫm, tâm chúng ta càng trở nên yên tĩnh trong sáng. Những lời Phật dạy, văn hay, ý đẹp và thâm trầm, đọc hằng ngày, càng đọc càng thấy hay, và nếu thực hành lại càng thấy hay vô cùng, lợi lạc vô cùng. Cũng vì ý nghĩa này kinh Pháp Cú còn được gọi là kinh Nhật tụng cho những ai hướng tâm thực nghiệm đời hướng tâm đến giải thoát. HET=NAM MO BON SU THICH CA MAU NI PHAT.( 3 LAN ).NIEM PHAT DUONG KIM HOA.THICH NU TAM GIAC.NIEM PHAT DUONG KIM LIEN.THICH NU CHAN TANH.AUSTRALIA,NEWCASTLE,SYDNEY.18/8/2015.
No comments:
Post a Comment