Buddha's teachings on filial piety in the Nikaya Canon. Buddhist disciples, whether ordained or lay, whether in the East or the West, even those who do not follow Buddhism, must all be filial to their parents and respect their ancestors. That is the sacred beauty through generations of Buddhists in particular and everyone in the world in general. Remembering to think about the merit of birth and upbringing, the Buddha taught his disciples to show filial piety in both material and spiritual terms through a number of sutras in the Nikāya canon. . Keywords: Buddha, filial piety, Nikāya scriptures. SOME TYPICAL SUTRAS IN THE NIKĀYA Canon TALK ABOUT REPENDING GRATITUDE TO PARENTS First is the Fire Sutta, the Buddha clearly pointed out seven fires including the fire of greed, the fire of anger, the fire of ignorance, the fire of wood, and the fire of worthy people. Respect, the homeowner's fire, your fire is worthy of offerings. Among them, the fire of greed, the fire of anger, and the fire of ignorance are the three fires of afflictions that burn living beings in the cycle of birth and death, so they need to be destroyed and avoided. Wood fire is a fire used in daily activities that needs to be rekindled regularly, stored in a dry place and extinguished immediately after cooking. On the contrary, the three fires that bring true happiness include the fire worthy of respect, the fire of the homeowner, and the fire worthy of offerings, which must be kept lit [1]. Among them, the fire worthy of respect includes grandparents, parents, virtuous people, etc. In particular, parents are the ones who have contributed to giving birth and raising us to become human beings, to build a career, and to start a family. family for us. That is why, Buddhist disciples in particular and everyone in society in general must be filial and take care of their parents. Do not kill your father or harm your mother, which would lead to the five transgressions, which will be punished by the law, and people will despise and distance you from you. avoid. Second is the Sutta Equal to Brahma, the Buddha teaches that if a family has children who respect and take care of their parents, "those families are accepted as equal to Brahma. Those families, Bhikkhus, in which children pay homage to their parents at home, are accepted like the Masters of ancient times. Those families, Bhikkhus, in which children pay homage to their parents in the house, are accepted as worthy of offerings. Brahma, monks, is synonymous with parents. The ancient Masters, monks, are synonymous with parents. Worthy of offerings, monks, is synonymous with parents. Why? Very helpful, monks, are parents to their children, raising them, nurturing them, introducing them to life" [2]. My parents were the first teachers who taught me before going to school, who worked hard day and night to earn every penny to take care of my education and become famous. Parents are compared to "two Buddhas in the house", people who deserve to be nurtured, respected, cared for and loved. A Buddhist devotee makes offerings to support the monks and nuns' monastic life, or organizes volunteer trips to help many unfortunate lives, poor students, ... then we also need to fulfill the filial duty of a child to our parents physically and mentally when they are alive or have passed away. The third is the Earth Sutra, where the Buddha teaches monks and lay people to repay their parents materially: "If one shoulder carries the mother, monks, if one shoulder carries the father, do so for a hundred years. , up to a hundred years old; If you massage, anoint, bathe, rub, and oil there, even if your mother and father urinate and defecate, then, Bhikkhus, you have not done enough or paid back enough gratitude to your mother and father. Furthermore, Bhikkhus, if one were to place one's parents in a kingdom with supreme power, on this great earth with these seven treasures, then, Bhikkhus, one would not have done enough or repaid enough gratitude to one's mother and father. dad. Why? Because, Bhikkhus, parents have done a lot for their children, raised them, brought them up, introduced them into this life" and repaying the spiritual gratitude is "who has no faith in their parents?" , encourage and guide them to stay in faith; For mothers and fathers who follow the evil precepts, encourage, guide, and establish them in the good precepts; For greedy parents, encourage, guide, and rely on them to give alms; towards mothers and fathers according to evil wisdom, encourage, guide, and establish them in wisdom" [3]. The son who does this fully is able to repay the kindness of his mother and father in this life. The fourth is the Sutra on Filial piety and respect for one's mother and the Sutra on Filial piety and respect for one's father. The Buddha compares people who are filial to their parents as if the soil in the tip of his fingernails is very little compared to the rest of the people on this earth: "Less than are sentient beings who have filial piety towards their mother. And more are living beings who are not filial to their mothers... Less are living beings who are filial to their fathers. And more than that, sentient beings do not respect their father" [4]. Faced with children scolding, beating, and being disrespectful to their parents; even engaging in social pleasures such as gambling, betting, racing, prostitution, drug trafficking, etc., causing parents immense pain both physically and mentally when their children do not follow their careers. good. Fifth is the story of the Buddha's Past Lives, typically in the Bird's Nest Sutra (Previous Birth Story No. 31: Kulāvaka's Past Lives), the Bodhisattva thoroughly practiced the seven vows including serving his mother and serving his father. , respect the eldest brother, speak the truth, do not speak harsh words, do not speak slander, suppress greed: One who nurtures mother and father, Respects the family leader, Speaks kindly and lovingly, Gives up words slander, Nhiep is greedy to tell the truth, Anger is controlled, The Thirty-three Devas are called true people [5]. In Buddha Shakyamuni's past lives, most of him was born in good lives and did blessed deeds such as taking care of his parents, respecting family members, speaking kind words, subduing all greed,... become a respectable person and be born in a peaceful heaven. THE HAPPINESS OF THE BUDDHA AND SOME OF THE BUDDHA'S DISCIPLES Regarding the Buddha, he said to the Bhikkhus: "Bhikkhus, in any previous life, in any existence, in any place, the previous Tathagata to be steadfast and unwavering towards good dharmas, Good actions of the body, good actions of the mouth, good actions of the mind, discerning almsgiving, keeping the precepts, observing Bodhisattva rituals, filial piety to mother, filial piety to father, offerings to monks, offerings to grandmothers brahmins, respect the elders in the family, and all other supreme beings. With the impact, accumulation, accumulation and increase of that karma, after the body breaks up after death, one is reborn in a good realm, in Heaven or in this life" [6]. After hearing the news that King Suddhodana was sick, the Buddha and the monks returned to Kapilavatthu to preach to the king about the impermanence of life, the harmful effects of clinging to self and being confused in the sea. suffering. Thanks to the loving energy of an enlightened being, the king's father calmly listened to the Buddha's teachings and practiced it himself, so he attained Arhatship. After the king passed away, it was Buddha who carried his father's coffin to the crematorium and directly performed the cremation ceremony for King Tinh Phan. The Buddha ascended to the Dao Loi heaven to preach the Ksitigarbha Sutra to the Holy Mother Ma Da (Māyā). In addition, He also allowed his mother Kieu Dam Di (ie Ma Ha Ba Xa Ba De, Mahā Pajāpati Gotami), Princess Da Du Da La (Yasodhara) and 500 women of the Thich family to become monks and nuns. practice and practice the Eightfold Dharma. Since then, the Nuns' Order was formed and together with the Sangha, it propagated the Dharma throughout India and spread it throughout the countries as it is today. For the Venerable Maudgalyayana, out of pity for his mother Thanh De who had fallen into the realm of hungry ghosts, Moggallāna offered a bowl of rice to her mother. At that time, Mrs. Thanh De said: Use your left hand to cover your right so you can eat. The original stinginess of money has not ended, Afraid that ghosts will rob her. Before the rice reaches the mouth, it turns into fire and swallows it but it doesn't work [7]. Heartbroken by that scene, the Venerable Maudgalyayana went to ask the Buddha to teach him a method to save his mother from the suffering of hungry ghosts. The Buddha taught the Venerable monks to make offerings to the monks of the ten directions on Tu Tu day (July 15), because that was the day when the Buddhas were happy and the monks and nuns were able to gain an additional year of age [8] after three years. During the summer retreat month, we practice the three teachings of anasrava. Thanks to the compassionate energy and prayer merits of the Buddha and the great Sangha, Venerable Maudgalyayana's pure intention to make offerings; With Ms. Thanh De's repentant mind and following the Dharma, she helped Ms. Thanh De escape the suffering of hungry ghosts. This is also the cause for the later Vu Lan festival of Buddhism. As for Venerable Sāriputta, before entering nirvana, Sāriputta asked the Buddha for permission to visit his homeland and save his mother Sāriputta, who was about 100 years old. After meeting his mother, the Venerable became ill, making Mrs. Xa Loi restless and worried. That night, she visited the Venerable and in turn saw gods such as the Four Heavenly Kings, De Thich and Brahma King all coming to respectfully pay their respects and visit Sariputta; made her think to herself: "If my son has such great power that even heaven and people respect him, then how great and mighty is the World-Honored One" [9]. If before, She hated the Buddha and the Sangha, then immediately developed pure faith and reverence for the Buddha. On that occasion, Venerable Sariputta "step by step explained and praised the sublime merits of the World-Honored One through the aspects of morality, concentration, wisdom, liberation and liberating knowledge. Miraculously, as soon as the dharma talk ended, Ms. Xa Loi achieved pure dharma eyes, had unshakable faith in the World-Honored One, and attained the first stage of Sotapanna" [10]. After saving his mother Sariputra to awaken and enter the Holy lineage, Venerable Sariputta fulfilled the filial duty of a monk and then entered Nirvana. Regarding Venerable Tong Dien and Nhat Dinh in Vietnam, first of all, Venerable Tong Dien (also known as Venerable Cua) was worried in his heart: "If today I recognize my mother, I will take her to the temple to take care of her." , then the mother-child relationship will cause her to be possessive, dependent and contemptuous towards the monks. Mother still has the minds of sentient beings with all the habits of greed, anger, and ignorance, so how can they avoid losing their blessings? Like that, he loves his mother but unintentionally harms her. And if you don't accept your mother, leaving her alone forever in a lonely bar, wouldn't that be ungrateful and cruel? How can both ways be perfect? ​​The monk can be close and take care of his mother, guide her to practice according to the Dharma, without losing her blessings when using the gifts of faith and giving" [11]. Thus, Venerable Tong Dien silently saved his mother to practice meditation and be reborn in a peaceful realm. Second, Venerable Nhat Dinh left Giac Hoang Quoc Tu and established An Duong hermitage to take care of his seriously ill elderly mother. King Tu Duc learned and was moved by the filial piety and strict practice of Venerable Nhat Dinh, so he built a pagoda named "Tu Hieu" after the Venerable passed away. APPLICATION IN PRACTICAL LIFE In Dhammapada No. 332, it is taught that: Joyful, respecting the mother, Joyful, respecting the father, Joyful, respecting the Samana, Joyful, respecting the Sage! [twelfth]. For filial children, whether male or female, they also need to achieve filial piety both physically and mentally. In terms of material things, children must know how to take care of their parents when they are healthy as well as when they are old and sick; preserve family style; protect inheritance; and take care of the funeral when their parents pass away [13]. Spiritually, children will guide their parents to develop unwavering faith in Buddha, Dharma, and Monks (Nuns); knowing how to give alms and offerings; receive and maintain the Holy Precepts; and practice to gain wisdom. A typical example is the female laywoman Visakha who converted her father-in-law in particular and her family in general to the Three Jewels to practice and protect the Dharma. Therefore, regardless of whether we are biological children or sons-in-law, daughters-in-law, etc., we must be respectful, obey the advice of our parents and practice according to Buddha's teachings to become a virtuous child and also a role model. role model for future generations to follow. Regarding unfilial children, the Buddha taught: Whoever has a mother or father, is old and weak, their youth is gone, Even though they are rich, they do not help, It is the door to failure [14]. Like the image of King Ajātasattu killing his father Bimbisāra and imprisoning his mother Vaidehi; or the story of Venerable Maudgalyayana's past life about obeying his wife, taking his parents to the forest and setting up a fake robbery scene to beat his parents. After that, King Ajatasatru awakened from his wrongdoing and came to repent before Buddha, from then on practice Buddhism and rule the country and people. Likewise, Maudgalyayana's predecessor regretted when he witnessed the actions of parents protecting their children rather than protecting themselves when they heard the robbers chase them away, which moved him to repent and bring his parents back home to serve them. rest early in the day. It was because of his disloyalty in his previous life that the Venerable Maudgalyayana had to pay the karma of being killed by a pagan and entering Nirvana. In short, from ancient times to the present, even in the future, the word "filial piety" will always be the sacred cultural beauty of Buddhists in particular and people in the world in general. A child's duty is not only to take care of his or her parents while they are alive and bury them when they have passed away; but also guide parents to abide in good dharma, practice Faith - Giving - Precepts - Wisdom right in this life. A respectful son or a filial disciple must always strive to perfect his own morality, build family morality, develop social morality and achieve moral liberation in the future as Mau Tu once wrote. Ton: "Stay at home and be filial to your parents, go out to help the country and benefit the people, sit alone and repair your body and mind".End=Nam Mo Shakyamuni Buddha.( 3 Times ).Golden Zen Buddhist Monastery=Vietnamese Buddhist Nun=Venerable Nun=Thich Chan Tanh.Australia,Sydney.15/3/2024.Translate by Venerable Nun Thich Chan Tanh.

Lời Phật dạy về hạnh hiếu trong Kinh tạng Nikaya. người đệ tử Phật dù xuất gia hay tại gia, dù ở phương Đông hay phương Tây, thậm chí cho đến những người không theo đạo Phật, ai ai cũng đều phải hiếu thảo với mẹ cha, quý kính ông bà tổ tiên của mình. Đó là nét đẹp thiêng liêng qua các thế hệ của người con Phật nói riêng và tất cả mọi người trên thế giới nói chung. Nhớ nghĩ về công ơn sanh thành và dưỡng dục, Đức Phật đã dạy hàng đệ tử Phật phải báo hiếu một cách thù thắng cả về phương diện vật chất lẫn tinh thần qua một số bản kinh trong kinh tạng Phật giáo Nguyên Thuỷ (Nikāya). Từ khoá: Đức Phật, hiếu hạnh, kinh tạng Nikāya. MỘT SỐ BẢN KINH TIÊU BIỂU TRONG KINH TẠNG NIKĀYA NÓI VỀ VIỆC BÁO ƠN ĐỐI VỚI CHA MẸ Thứ nhất là bài kinh Lửa, Đức Phật chỉ rõ bảy ngọn lửa gồm lửa tham, lửa sân, lửa si, lửa củi, lửa những bậc đáng cung kính, lửa gia chủ, lửa các vị đáng cúng dường. Trong đó, lửa tham, lửa sân, lửa si là ba ngọn lửa phiền não đốt chúng sanh trôi lăn trong sanh tử luân hồi nên cần phải đoạn tận và tránh xa. Lửa củi là ngọn lửa dùng trong sinh hoạt hằng ngày, cần thường xuyên nhen nhóm, bảo quản ở nơi khô ráo và dập tắt ngay sau khi nấu ăn xong. Ngược lại, ba ngọn lửa đem lại chánh lạc gồm lửa đáng cung kính, lửa gia chủ, và lửa đáng được cúng dường cần phải thắp sáng mãi [1]. Trong đó, ngọn lửa đáng cung kính gồm ông bà, cha mẹ, những vị đức độ,… đặc biệt, cha mẹ là người đã có công sanh thành và dưỡng dục chúng ta nên người, tạo dựng công danh sự nghiệp và lập gia đình cho chúng ta. Chính vì thế, người đệ tử Phật nói riêng và mọi người trong xã hội nói chung phải hiếu thảo và phụng dưỡng cha mẹ, đừng giết cha hại mẹ mà mắc tội ngũ nghịch, khiến pháp luật trừng trị, mọi người khinh chê và xa lánh. Thứ hai là bài kinh Ngang bằng với Phạm Thiên, Đức Phật dạy một gia đình nào mà có con cái hiếu kính và phụng dưỡng cha mẹ thì “những gia đình ấy được chấp nhận ngang bằng với Phạm Thiên. Những gia đình nào, này các Tỳ kheo, trong ấy, các con cái kính lễ mẹ cha ở trong nhà, những gia đình ấy được chấp nhận như các Ðạo sư thời xưa. Những gia đình nào, này các Tỳ kheo, trong ấy, các con cái kính lễ mẹ cha ở trong nhà, những gia đình ấy được chấp nhận là đáng được cúng dường. Phạm Thiên, này các Tỳ kheo, là đồng nghĩa với cha mẹ. Các Ðạo sư thời xưa, này các Tỳ kheo, là đồng nghĩa với cha mẹ. Ðáng được cúng dường, này các Tỳ kheo, là đồng nghĩa với cha mẹ. Vì cớ sao? Giúp đỡ rất nhiều, này các Tỳ kheo, là cha mẹ đối với con cái, nuôi chúng lớn, dưỡng dục chúng, giới thiệu chúng vào đời” [2]. Cha mẹ là vị thầy đầu tiên dạy cho minh trước khi đến trường, là người đã tảo tần sớm hôm, một nắng hai sương kiếm từng đồng tiền lo cho mình ăn học và thành danh chi mỹ. Cha mẹ được ví như “hai vị Phật trong nhà”, là người đáng được cung dưỡng, cung kính, chăm sóc và yêu thương. Một người con Phật phát tâm cúng dường hộ trì đời sống tu học của chư Tăng Ni, hoặc tổ chức các chuyến thiện nguyện giúp đỡ nhiều mảnh đời bất hạnh, các em học sinh nghèo,… thì mình cũng cần phải làm tròn bổn phận hiếu thảo của một người con đối với cha mẹ về mặt vật chất và tinh thần khi còn sống hoặc đã qua đời. Thứ ba là bài kinh Đất, Đức Phật dạy hàng xuất gia và tại gia báo ơn cha mẹ về mặt vật chất: “Nếu một bên vai cõng mẹ, này các Tỳ kheo, nếu một bên vai cõng cha, làm vậy suốt trăm năm, cho đến trăm tuổi; nếu đấm bóp, thoa xức, tắm rửa, xoa gội, và dầu tại đấy, mẹ cha có vãi tiểu tiện đại tiện, như vậy, này các Tỳ kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ mẹ và cha. Hơn nữa, này các Tỳ kheo, nếu có an trí cha mẹ vào quốc độ với tối thượng uy lực, trên quả đất lớn với bảy báu này, như vậy, này các Tỳ kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ mẹ và cha. Vì cớ sao? Vì rằng, này các Tỳ kheo, cha mẹ đã làm nhiều cho con cái, nuôi nấng, nuôi dưỡng chúng lớn, giới thiệu chúng vào đời này” và báo ơn về mặt tinh thần là “ai đối với cha mẹ không có lòng tin, khuyến khích, hướng dẫn an trú các vị ấy vào lòng tin; đối với mẹ cha theo ác giới, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào thiện giới; đối với mẹ cha xan tham, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào bố thí; đối với mẹ cha theo ác trí tuệ, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào trí tuệ” [3]. Người con làm một cách đầy đủ như vậy là đã trả được công ơn của mẹ và cha giữa cuộc đời này. Thứ tư là kinh Hiếu kính mẹ và kinh Hiếu kính cha, Đức Phật so sánh hạng người hiếu kính với cha mẹ như thể đất trong đầu móng tay của Ngài rất ít so với các hạng người còn lại trong trái đất này: “Ít hơn là các chúng sanh có hiếu kính với mẹ. Và nhiều hơn là các chúng sanh không hiếu kính với mẹ… Ít hơn là các chúng sanh có hiếu kính với cha. Và nhiều hơn là các chúng sanh không hiếu kính với cha” [4]. Trước cảnh con cái la mắng, đánh đập, bất hiếu với cha mẹ; thậm chí lao vào các thú vui của xã hội như cờ bạc, cá độ, đua xe, mại dâm, buôn bán ma tuý,… khiến cho cha mẹ đau đớn nghìn trùng về mặt thể xác lẫn tâm hồn khi con cái không theo nghiệp thiện. Thứ năm là chuyện Tiền thân Đức Phật, tiêu biểu như trong bài kinh Tổ con chim (Chuyện tiền thân số 31: Tiền thân Kulāvaka), Bồ tát thực hạnh một cách rốt ráo bảy điều thệ nguyện gồm hầu hạ mẹ, hầu hạ cha, kính trọng anh cả, nói lời chân thật, không nói lời thô ác, không nói lời vu cáo, nhiếp phục xan tham: Người nuôi dưỡng mẹ cha, Kính bậc trưởng gia đình, Nói từ hòa, ái ngữ, Từ bỏ lời vu cáo, Nhiếp xan tham nói thật, Phẫn nộ được chế ngự, Chư Thiên Ba mươi ba Gọi là bậc Chân nhân [5]. Trong tiền kiếp của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, đa phần Ngài sanh vào kiếp thiện làm những việc phước lành như chăm sóc mẹ cha, tôn kính người thân trong gia đình, nói lời ái ngữ, nhiếp phục mọi xan tham,… trở thành bậc chân nhân đáng kính, sanh về cõi trời an lành. HẠNH HIẾU CỦA ĐỨC PHẬT VÀ MỘT SỐ VỊ ĐỆ TỬ PHẬT Đối với Đức Phật, Ngài nói với chúng Tỳ kheo rằng: “Này các Tỳ kheo, trong bất kỳ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người kiên trì và không dao động đối với các thiện Pháp, thiện hành về thân, thiện hành về miệng, thiện hành về ý, phân định bố thí, thủ hộ giới luật, tuân giữ các lễ Bồ tát, hiếu kính với mẹ, hiếu kính với cha, cúng dường Sa môn, cúng dường Bà la môn, tôn kính các bậc đàn anh trong gia đình, và tất cả những vị tối thắng khác. Với tác động, chất chứa, tích tụ và tăng thịnh của nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng chung được sanh cõi thiện thú, cõi Trời hay đời này” [6]. Sau khi nghe tin vua Tịnh Phạn (Suddhodana) bệnh, Đức Phật và cùng chư Tăng về thành Ca Tỳ La Vệ (Kapilavatthu) thuyết cho vua hiểu về lẽ vô thường của cuộc đời, tác hại của việc chấp ngã và mê lầm trong biển khổ đau. Nhờ năng lượng tình thương của một đấng giác ngộ, vua cha an trú tâm lắng nghe lời Phật dạy và thực hành tự thân nên đã chứng đắc quả A la hán. Sau khi vua băng hà, chính Đức Phật là người đã khiêng quan tài của vua cha đến đài hoả táng và trực tiếp làm lễ hoả táng cho vua Tịnh Phạn. Đức Phật đã lên cung trời Đao Lợi thuyết kinh Địa Tạng độ Thánh mẫu Ma Da (Māyā). Ngoài ra, Ngài còn cho phép di mẫu Kiều Đàm Di (tức bà Ma Ha Ba Xà Ba Đề, Mahā Pajāpati Gotami), công chúa Da Du Đà La (Yasodhara) và 500 người nữ dòng họ Thích xuất gia làm Tỳ kheo ni tu tập và thực hành Bát kỉnh pháp. Từ đó, Ni đoàn được hình thành và cùng với Tăng đoàn hoằng pháp khắp xứ Ấn Độ và truyền khắp các quốc gia như hiện nay. Đối với Tôn giả Mục Kiền Liên, vì xót thương thân mẫu Thanh Đề đoạ lạc khổ đau trong cảnh ngạ quỷ nên ngài Mục Kiền Liên (Moggallāna) dâng bát cơm cho mẹ. Khi đó, bà Thanh Đề bèn: Tay tả che đậy hữu hầu bốc ăn. Lòng bỏn sẻn tiền căn chưa dứt, Sợ chúng ma cướp giựt của bà. Cơm đưa chưa đến miệng đà, Hoá thành than lửa nuốt mà đặng đâu [7]. Đau xót trước cảnh đó, Tôn giả Mục Kiền Liên về thỉnh Đức Phật dạy phương pháp nào cứu mẫu thân thoát khỏi cảnh khổ ngạ quỷ. Đức Phật dạy Tôn giả thiết lễ cúng dường mười phương Tăng vào ngày Tự tứ (tức ngày 15 tháng 7), vì đó là ngày chư Phật hoan hỷ, chư Tăng Ni được thêm một tuổi hạ (hạ lạp) [8] sau ba tháng an cư kiết hạ tịnh tu tam vô lậu học. Nhờ năng lượng từ bi và phước đức cầu nguyện của Đức Phật và đại chúng Tăng, việc phát tâm cúng dường thanh tịnh của Tôn giả Mục Kiền Liên; cùng với tâm hối cải quy hướng chánh pháp của bà Thanh Đề đã giúp bà Thanh Đề thoát khỏi cảnh ngạ quỷ khổ đau. Đây cũng là duyên khởi cho lễ hội Vu Lan của Phật giáo về sau. Đối với Tôn giả Xá Lợi Phất, trước khi nhập diệt, ngài Xá Lợi Phất (Sāriputta) xin phép Đức Phật về thăm quê hương và hoá độ mẫu thân Xá Lợi khoảng 100 tuổi. Sau khi gặp mẫu thân, Tôn giả bệnh khiến cho bà Xá Lợi bồn chồn, lo lắng. Đêm đó, bà đến thăm Tôn giả và lần lượt thấy các vị trời như Tứ Thiên Vương, Đế Thích cho đến Phạm Thiên Vương đều đến cung kính đảnh lễ và thăm ngài Xá Lợi Phất; khiến bà tự nghĩ thầm rằng: “Nếu con của ta mà có oai lực lớn đến trời người đều cung kính như vậy thì Đấng Thế Tôn oai lực vĩ đại đến dường nào” [9]. Nếu trước kia, bà oán ghét Đức Phật và Tăng già thì bấy giờ liền phát khởi niềm tịnh tín cung kính Đức Phật. Nhân đó, Tôn giả Xá Lợi Phất đã “tuần tự giải thích và xưng tán công đức siêu tuyệt của Thế Tôn qua các phương diện giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến. Thật diệu kỳ, khi pháp thoại vừa chấm dứt thì bà Xá Lợi thành tựu pháp nhãn thanh tịnh, tin tưởng bất động vào Thế Tôn, chứng đắc sơ quả Tu đà hoàn” [10]. Sau khi hoá độ mẫu thân Xá Lợi thức tỉnh và nhập vào dòng Thánh, Tôn giả Xá Lợi Phất đã làm tròn bổn phận hiếu đạo của một người xuất gia và sau đó nhập diệt Niết bàn. Đối với Hoà thượng Tông Diễn và Nhất Định tại Việt Nam, trước hết là Hoà thượng Tông Diễn (hay còn gọi là Hoà thượng Cua) đã ưu tư trong nội tâm: “Nếu hôm nay Sư nhận mẹ, đưa mẹ về chùa phụng dưỡng, thì tình cảm mẹ con sẽ khiến bà sinh tâm chiếm hữu, ỷ lại và khinh mạn đối với chư Tăng. Mẹ vẫn còn tâm chúng sinh với đủ tật tham, sân, si sao khỏi tổn phước; như thế thương mẹ mà vô tình làm hại mẹ. Còn nếu không nhận mẹ con, để mẹ cứ mãi cô đơn nơi quán nước hiu quạnh, thì chẳng hóa ra bạc bẽo, tàn nhẫn lắm sao? Làm thế nào trọn vẹn cả đôi đường, Sư có thể gần gũi chăm sóc mẹ, hướng dẫn mẹ tu hành theo chánh pháp, mà mẹ không tổn phước khi sử dụng của tín thí đàn na” [11]. Thế là, Hoà thượng Tông Diễn đã thầm lặng hoá độ mẫu thân tu tập chốn thiền môn và vãng sanh về cảnh giới an lành. Thứ đến là Hoà thượng Nhất Định đã rời Giác Hoàng Quốc Tự mà lập am An Dưỡng để phụng dưỡng mẹ già bệnh nặng. Vua Tự Đức tìm hiểu và cảm động trước tấm lòng hiếu thảo và tu hành nghiêm mật của Hoà thượng Nhất Định nên đã cho xây dựng ngôi chùa mang tên “Từ Hiếu” sau khi Hoà thượng viên tịch. ỨNG DỤNG VÀO TRONG ĐỜI SỐNG THỰC TIỄN Trong Kinh Pháp cú số 332 dạy rằng: Vui thay, hiếu kính mẹ, Vui thay, hiếu kính cha, Vui thay, kính Sa môn, Vui thay, kính Hiền Thánh! [12]. Đối với những người con hiếu thảo dù là nam hay nữ cũng cần phải thành tựu báo hiếu về vật chất lẫn tinh thần. Về phương diện vật chất, người con phải biết phụng dưỡng cha mẹ khi mạnh khoẻ cũng như lúc già yếu, bệnh tật; giữ gìn gia phong; bảo vệ tài sản thừa tự; và lo tang lễ chu toàn khi cha mẹ qua đời [13]. Về phương diện tinh thần, người con sẽ hướng cha mẹ phát khởi niềm tin bất động đối với Đức Phật, chánh pháp, chư Tăng (Ni); biết bố thí và cúng dường; thọ trì Thánh giới; và tu tập đạt được trí tuệ. Tiêu biểu như nữ cư sĩ Tỳ Xá Khư (Visakha) hoá độ người cha chồng nói riêng và gia đình nhà chống nói chung quy hướng về Tam bảo tu tập và hộ trì chánh pháp. Chính vì thế, bất luận là con ruột hay con rể, con dâu,…, chúng ta phải hiếu kính, vâng lời khuyên dạy của cha mẹ và tu tập theo lời Phật dạy để trở thành một người con đạo đức và cũng là mẫu hình gương mẫu cho thế hệ con cháu mai sau tiếp bước noi theo. Đối với những đứa con bất hiếu, Đức Phật dạy rằng: Ai với mẹ hay cha, Già yếu, tuổi trẻ hết,, Tuy giàu, không giúp đỡ, Chính cửa vào bại vong [14]. Như hình ảnh vua A Xà Thế (Ajātasattu) giết phụ hoàng Tần Bà Sa La (Bimbisāra) và giam lỏng mẫu hậu Vi Đề Hi (Vaidehi); hoặc câu chuyện tiền kiếp của Ngài Mục Kiền Liên về việc nghe lời vợ mà chở cha mẹ lên rừng và dựng hiện trường giả có cướp để đánh đập cha mẹ. Sau đó, vua A Xà Thế đã thức tỉnh việc làm sai trái của mình mà đến sám hối trước Phật, từ đó tu tập Phật pháp và trị quốc an dân. Cũng vậy, tiền thân Mục Kiền Liên hối hận khi chứng kiến hành động cha mẹ bảo vệ con hơn là bảo vệ bản thân khi nghe giặc cướp đánh đuổi, khiến ông cảm động sanh tâm hối hận và đưa cha mẹ về lại nhà mà phụng dưỡng sớm hôm. Chính sự bất hiếu trong tiền kiếp mà Tôn giả Mục Kiền Liên phải trả nghiệp báo bị ngoại đạo giết và nhập Niết bàn. Tóm lại, từ ngàn xưa đến nay, thậm chí mai sau, chữ “Hiếu” mãi luôn là nét đẹp văn hoá thiêng liêng của người con Phật nói riêng và mọi người trên thế giới nói chung. Bổn phận người con không những phụng dưỡng cha mẹ khi còn sống và mai táng cha mẹ đã qua đời một cách vẹn toàn; mà còn hướng dẫn cha mẹ an trú trong thiện pháp, thực hành Tín – Thí – Giới – Tuệ ngay trong cuộc sống này. Một người con hiếu kính hay một đệ tử hiếu đạo phải luôn nỗ lực hoàn thiện đạo đức tự thân, xây dựng đạo đức gia đình, phát triển đạo đức xã hội và thành tựu đạo đức giải thoát trong tương lai mà Mâu Tử từng sách tấn rằng: “Ở nhà hiếu với mẹ cha, ra đường giúp nước lợi dân, ngồi một mình tu sửa thân tâm”.Het=Nam Mo Bon Su Thich Ca Mau Ni Phat.( 3 lan ).Thien Vien Kim Lien.Australia,Sydney.15/3/2024.Thich Nu Chan Tanh.